Arsacal
button
button
button


Onbevlekte ontvangenis van de Maagd Maria

heilige Mis en preek in de Sint Adelbertabdij

overweging_preek - gepubliceerd: zaterdag, 8 december 2012
de benedictijnerabdij van Egmond
de benedictijnerabdij van Egmond

Op het hoogfeest van de on­be­vlekte ont­van­ge­nis van Maria was ik in de Sint Adelbertabdij in ons bisdom, een klooster met een zeer rijke en oude traditie, om daar met de monniken en de aanwezige gelovigen de heilige Eucha­ris­tie te vieren. Daarbij heb ik de volgende homilie gehouden.

homilie

Ik weet eerlijk gezegd niet of dat nog steeds gebeurt, maar er bestaat een oud gebruik dat in abdijen van de Benedictijnse traditie ieder jaar in de advent het evangelie van de aankondiging van de menswording van Gods Zoon door de engel Gabriël aan Maria door de abt aan de monniken wordt verklaard in een bijzondere en verzorgde preek, de homilie “super missus”, naar het eerste woord waarmee het evangelie van vandaag in het Latijn begint.

Zo zijn er vele prachtige homilieën over dit evangelie ontstaan, zoals de bekende van de heilige Bernardus van Clairvaux en zelf bezit ik een boek met super missus-preken van Dom Paul Delatte van Solesmes.

Mocht de traditie inderdaad nog bestaan dan is het natuurlijk geenszins mijn bedoeling Vader Abt voor de voeten te lopen: dit evangelie zal terugkomen op 20 december, er komt dus nog een andere gelegenheid.

Maar deze traditie toont wel aan hoe centraal en belangrijk dit evangelie is: De aankondiging door de engel Gabriël van de menswording van Gods Zoon wordt door Maria aanvaard en aangenomen: “Mij geschiede naar Uw woord”.

De liturgie plaatst dan ook daartegenover als eerste lezing in de liturgie van het Woord de zondeval van de eerste mensen: Adam en Eva.

Eva: haar naam wordt in het boek Genesis uitgelegd als: “Moeder van alle levenden”.

En zo ontmoeten we Maria vandaag in het evangelie als de nieuwe Eva, die de afwijzing van God door de eerste Eva vervangt door een hartelijke overgave aan Gods Woord; of zoals we in de hymne “Ave Maris Stella” zingen: door de bood­schap van de engel te aanvaarden, vestigt Maria ons in vrede en verandert zij de naam van Eva in een “Ave”.

Maria wordt de nieuwe Eva, de ware Moeder van alle levenden.

We vieren vandaag echter het hoogfeest van Maria’s on­be­vlekte ont­van­ge­nis.

De engel zinspeelt daar in zekere zin even op als hij Maria begroet met de woorden: “Verheug u, Begenadigde, de Heer is met U”.

Het zijn - zoals U weet - in feite de eerste woorden van ons “Wees gegroet”, maar dan in iets andere bewoordingen.

De meeste bijbeluitleggers menen dat die eerste woorden van de engel, “Verheug u” of “Wees gegroet” de Messiaanse vreugde uitdrukken.

In samenhang daarmee mogen we ook de rest van die begroeting lezen: “Verheug U, begenadigde, de Heer is met U”.

De Griekse vorm van het woord voor Begenadigde - Kecharitomènè - drukt uit dat dit begenadigd-zijn eigen is aan het bestaan en de staat van Maria.

Terecht heeft de Kerk hierin een zekere grondslag gezien voor het geloof in Maria’s on­be­vlekte ont­van­ge­nis of voor de al-heiligheid van Maria, zoals de oosterse christenen zeggen.

De oraties, de gebeden van de Mis van vandaag leggen heel sterk de verbinding met het paasmysterie, het verlossend lijden, sterven en verrijzen van onze Heer: “Gij hebt haar - zo hebben we in het openingsgebed gebeden - met het vooruitzicht op Zijn dood gevrijwaard voor al wat zondig is” en het gebed over de gaven zal straks spreken van de genade die God haar vooruit gegeven heeft: “tua gratia praeveniente”: Gods genade heeft voorkomen dat zij met de erfschuld werd belast.

Het ging dus wel iets anders bij Maria dan bij ons, maar Maria is echt een verloste, verlost door haar Zoon, zij het op voorhand.

Maar als we ons niet vergissen moeten we uit de woorden van het evangelie van deze dag wel concluderen dat Maria zich dat niet bewust was: haar reactie op de woorden van de engel wordt als volgt beschreven: “Zij schrok van dat woord en vroeg zich af wat die groet toch wel kon betekenen”.

Maria was door God voorbereid op deze dag dat de engel bij haar kwam, zij was voorbereid vanaf het eerste moment van haar bestaan, van haar ont­van­ge­nis af, maar zij wist het niet, zij had niet kunnen denken dat God haar hiervoor had bedoeld en dat Zijn plan al vaststond vanaf het allereerste begin van haar leven.

Daarom verbaasden de woorden van de engel haar zo.

Natuurlijk is de unieke rol van Maria onvervangbaar: er kan er maar één de moeder worden van de Verlosser, één kan er maar zijn bestemd om dat “ja” op deze bood­schap van de engel volmondig en met onverdeeld hart te geven.

Maar dat neemt niet weg dat ook wij mogen terugblikken op ons leven en mogen zien hoe God ieder van ons heeft bestemd voor een welbepaalde plaats en een welbepaalde taak en zending binnen de kerk, in onze situatie en onze wereld.

Want Hij heeft ook ons gekozen en voorbereid, Hij heeft ook ons geroepen en begenadigd en geleid, alles wat gebeurde had uiteindelijk een betekenis en zin, uiteindelijk zal alles blijken te passen in het plan dat Hij met ieder van ons heeft: een plan van vrede en van heil.

En ook voor ons allen geldt - zoals dat gold voor Maria - dat wij dat vaak niet onderkennen en verstaan.

De Heer nodigt ons echter uit tot vertrouwen, vertrouwen in Zijn leiding en Voorzienigheid, dat Hij die ons alles heeft geschonken ook in de toekomst zal voorzien...

En zo is dit ook een dag om met dankbaarheid Gods voorzienigheid te vieren die in de on­be­vlekte ont­van­ge­nis van Maria op bijzondere wijze tot uiting komt.

Amen

Terug