Vrede! Een reflectie op ons omgaan met de situatie in de wereld

Alledagkerk, Begijnhof Amsterdam

In de Engelse Hervormde kerk die op het Begijnhof staat in Am­ster­dam, wordt weke­lijks een mid­dagpauze­dienst gehou­den: de Alle­dag­kerk. Woens­dag 3 sep­tem­ber was ik gevraagd voor deze gebeds­dienst, waavoor ik als thema Vrede! uitkoos. "Veraf en dichtbij is er vrede" in de woor­den van de profeet Jesaja. Een re­flec­tie op de nogal dreigende inter­na­tio­nale omstan­dig­he­den waarin we ons bevin­den...

Hier­on­der volgen de woor­den die ik daar ge­spro­ken heb. Het uitgangs­punt was het volgende gedeelte uit de profeet Jesaja:

Uit de Profeet Jesaja 57, 15-19

Dit zegt de Hoogverhevene,
wiens woning on­ver­gan­ke­lijk is
heilig is zijn naam -
Al ben ik verheven en heilig,
toch woon Ik ook bij verne­der­den en verdrukten.
"Ik beur de verdrukten op
 en spreek de verne­der­den nieuwe moed in.
„Ik zal niet eeuwig aanklagen,
 Ik blijf niet voor altijd verbolgen,
want dan zou het leven, dat van Mij komt, ver­gaan,
het leven dat Ik zelf heb geschapen.
„Korte tijd was Ik om hun zon­den verbolgen ;
 Ik trof hen met rampen en wendde Mij woe­dend af,
omdat ze afvallig waren en hun eigen weg gingen.
„Maar nu Ik zie hoe ze verdwalen,
 genees Ik hen weer ;
 Ik schenk hun rust, en Ik troost hen.
„Die over hen treuren,
 leg Ik een dank­ge­bed in de mond.
 „Overal, veraf en dichtbij, is er vrede, zegt de Heer,
Ik genees ieder­een."

VREDE!

Een verlangen

Vrede! Met hoeveel verlangen wordt dit simpele woord gezegd én hoeveel vrees is ermee verbon­den omdat vrede een broos en kwets­baar gegeven is, ook in onze westerse lan­den. Om vrede te bewerken zijn er in het groot en in het klein - ook in on­der­lin­ge ver­hou­dingen - altijd mensen nodig die hun hoofd weten te buigen, die bereid zijn toe te geven, los te laten, die ver­zoe­ning wensen, die op hun schre­den terug komen.

Een God die zich bekeert...

De profeet Jesaja hield ons de woor­den voor van een God, die zich bedenkt; die na woe­dende wraakge­dachten komt tot gedachten van ontfer­ming, gene­zing en troost. Dit antropomorfe beeld van God wordt niet zomaar geschetst, alsof men niet beter weet, maar dit beeld laat ons een God zien die vertrek­punt is voor ons men­se­lijk han­de­len.

Onze weg

Als de Aller­hoog­ste, de Hoogverhevene, niet bij wraakge­dachten blijft, bij aanklacht en verbolgen­heid, zelfs niet als die voort­ko­men uit Zijn verheven­heid en hei­lig­heid; als Hij tot medelij­den en ontfer­ming komt, zelfs als Hij vol­ko­men in Zijn recht staat, hoe zou dan onze weg een andere kunnen zijn?

Zijn Hart en ons hart

Het is in dit gedeelte van Jesaja alsof God Zijn eigen omme­keer naar gedachten van ontfer­ming en troost, in de harten van mensen wil leggen, want Hij schenkt rust, troost, Hij geneest, geeft vrede, overal. God is een God die vrede schenkt, die Zijn hart ombuigt en dus ons hart wil ombuigen naar mededogen en erbar­ming,

Vredee als gave

God spreekt in dit woord van Jesaja over vrede als gave, als geschenk. De onmacht om eigenhan­dig vrede te kunnen bewerken, ervaren we dage­lijks. Vrede en geluk zijn bijna uitwissel­ba­re begrippen: als je vrede bezit, ben je gelukkig, als je gelukkig bent, ben je in vrede.

De ware vrede

De ware vrede komt van God, die vind je in Jezus Christus: “Vrede laat ik U na; mijn vrede geef ik U. Niet zoals de wereld die geeft, geef ik hem u” (Jo. 14, 27). We zijn ge­roe­pen te streven naar vrede, maar God is de uit­ein­delijke Gever van vrede. Zoals Au­gus­ti­nus ooit schreef in zijn Belij­denissen: Heer, ”U hebt ons gemaakt, op U gericht en onrus­tig is ons hart totdat het rust vindt in U” (Confessiones I.1).

Onrus­tig hart - heilige onrust

Een onrus­tig hart. We zagen bij Jesaja in God een soort heilige onrust: dat God wil acteren, wil rea­geren op het onrecht, op de zonde die Hij ziet. Zijn eerste reactie komt voort uit die heilige onrust: “Ik trof hen met rampen en wendde Mij woe­dend af omdat ze afvallig waren en hun eigen weg gingen”.
Er bestaat dus zoiets als “heilige onrust”; die is er, ook onder mensen: dat je als mens je inner­lijk gedreven voelt om een doel te bereiken, iets dat je aan het hart gaat; je wilt het er niet bij laten zitten! Je zou die onrust “heilig” mogen noemen als het nagestreefde doel waarde­vol is en je beweegre­denen zuiver en respect­vol en als dat doel mensen, ook jezelf, meer “heel” maakt.

Garantie

Maar de beste garantie voor de hei­lig­heid van onrust is, lijkt me, als de diepere drijfveren daar­van rusten in overgave en ver­trouwen. “Ik genees hen weer; ik schenk hun rust en Ik troost hen”, zegt de Heer bij Jesaja.

Rust en ornust

Het besef dat dit doel - hoe goed ook - uit­ein­delijk niet jouw zaak is, niet jouw eigen project, dat niet jij het bent die de wereld moet en zal red­den, dat alles niet van jou afhangt maar dat je wilt dienen - God en de naaste -, dát mag er hope­lijk aan bijdragen dat de heilige onrust niet fana­tiek en geweld­da­dig wordt. Laat er onder elke heilige onrust een rust zijn die vrede geeft, zoals Jesjaja aangeeft.

Wat we zien

Die vrede waarover Jesja, Jezus en Au­gus­ti­nus spreken staat mijlenver van wat we dage­lijks zien om ons heen.

Een foto: Ik zie een paar soldaten boven op een tank, in mili­tai­re camouflagepakken. Zij bedienen een mitrailleur. Hun ogen verra­den een mengeling van angst en verbeten­heid. De Oekraïense vlag op hun tank is aan flar­den en met kogels door­zeefd. Maar achter die geharnaste strij­ders zitten jongens met toe­komstdromen, een gezin mis­schien, en het verlangen om te leven.

De wereld waarin we leven

We zien zoveel tra­gische en verschrikke­lijke taferelen uit Oekraïne, Gaza, de West­bank, Soedan, Jemen, Myanmar, Haïti, Congo, Nigeria en de Sahel­regio, en noem maar op. Mensen door kogels door­zeefd, huizen die verwoest zijn, hon­ge­rende mensen met ogen vol ellende, erns­tig gewonde kin­de­ren en ouderen, het zijn de beel­den die we allemaal kennen. Zinloos geweld!

Wie in een oorlogs­si­tua­tie heeft geleefd, vergeet die nooit meer en draagt er levenslang een trauma van mee. Een oorlog werkt door, ook in volgende gene­ra­ties.

Misda­dig

 Leert de mens­heid het dan nooit? Zien “ze” dan niet dat je met de gruwel die oorlog heet niets wint? Toch komt het lot van hele volkeren te vaak in de mis­da­dige han­den van wie vastbesloten zijn de reali­teit naar hun hand te zetten en daarvoor over lijken willen gaan.

Vrede­bren­gers

Zalig zij die vrede brengen! Ze zijn er wel. Ze zijn er geweest en ze zijn er ook nu. Jesaja leert ons met Gods woor­den om niet slechts te blijven bij onze gevoelens van kwaad­heid, van wraak en vergel­ding, hoe terecht die ook zijn. En na­tuur­lijk geldt dat niet alleen voor ons­zelf, maar ook voor de lei­ders van de volken. Waar het niet ver­der gaat dan haat en wraak, wor­den uit­ein­delijk alleen geweld en verbolgen­heid opge­roe­pen. Alleen als je je vijand met ontfer­ming kunt zien, kun je met hem of haar een weg naar vrede gaan.

Vrede zij U

De eerste woor­den van Paus Leo XIV tot de wereld na diens pausverkie­zing, waren de woor­den van de verrezen Heer: “Vrede zij met U allen” en paus Leo heeft die wens al tal­loze malen herhaald. Die vredewens had al geklonken bij Jezus’ geboorte uit de mond van de engelen en die weer­klinkt in de harten van alle mensen van goede wil.

Een gees­te­lij­ke strijd

Maar er woedt een hevig gevecht: het is een gees­te­lij­ke strijd tussen goed en kwaad, tussen de machten van de duisternis en de Gever van alle leven. Ons opkomen vóór vrede, als we haat over­win­nen en geweld kunnen beëindigen, dat alles hoort tot die gees­te­lij­ke strijd die we zullen moeten blijven voeren tot het einde der tij­den, maar wel in het ver­trouwen dat de eindover­win­ning al is behaald door het vreed­zaam le­vens­of­fer van Jezus Christus.

Vrede zij u!