Een woord over de Nota over Maria van het Dicasterie voor de Geloofsleer
Wordt de Nota wel goed begrepen?
Er zijn veel kritische reacties gegeven op de leerstellige nota Mater populi fidelis van het Dicasterie voor de Geloofsleer. In die reacties kun je soms lezen dat het Dicasterie in de Nota een leer afwijst die vorige pausen juist hebben geleerd, tot zelfs in Encyclieken toe. Maar is dat wel waar? Stelt het Dicasterie voor de geloofsleer zich boven het leergezag van pausen uit het verleden?
Kritiek op eerder leergezag?
Laat ik maar gelijk het antwoord geven: Nee, natuurlijk is dat niet zo en zo zou het ook niet kunnen zijn. Het Dicasterie voor de Geloofsleer is dienend ten opzichte van het leergezag van Petrus en diens opvolgers. Een Encycliek is bovendien een document dat - ook als het niet slechts dogma's bevat - een uiting is van het vaste gewone leergezag van de pausen en tenminste in bredere zin katholieke leer bevat.
Aard van de Nota doctrinalis
De "Nota doctrinalis" is een document van het Dicasterie voor de Geloofsleer dat in algemene zin door de paus is goedgekeurd, maar niet tot een pauselijk document is gemaakt, zoals gebeurt wanneer de paus zo'n document "in forma specifica" goedkeurt. Die uitdrukking betekent dat hij iets tot een act van hemzelf maakt.
Maar wat is er dan wél aan de hand?
Een lastig te vertalen uitdrukking
Misschien dat de verwarring is gekomen door een uitdrukking in n. 22 van de Nota, die in de Engelse versie leest: "Given the necessity of explaining Mary’s subordinate role to Christ in the work of Redemption, it is always inappropriate to use the title “Co-redemptrix” to define Mary’s cooperation (n. 22). De Franse vertaling heeft, in plaats van inapropriate: "toujours inopportune", Duits: "immer unangebracht", Italiaans: "è sempre inappropriato" en de Spaanse tekst, die de originele schijn te zijn, heeft: "es siempre inoportuno". Er zit dus een duidelijk verschil tussen de verschillende teksten: de originele tekst en de Franse vertaling zeggen dat het niet "opportuun" is de titel te gebruiken, een woord dat verwijst naar de gelegenheid waarbij, de omstandigheden waarin de titel wordt gebruikt (het is momenteel, in de huidige omstandigheden steeds niet geschikt die titel te gebruiken), terwijl de Engelse en Italiaanse vertaling naar de titel zélf lijken te verwijzen (de titel zelf is nooit geschikt). Het lijkt erop dat de eerste uitleg de juiste is: zonder oordeel te geven over het gebruik door pausen van de titels van Maria in het verleden, acht het Dicasterie het gebruik in de huidige omstandigheden niet opportuun.
Middelares van alle genaden
N. 67 zegt: "Some titles, such as “Mediatrix of All Graces,” have limits that do not favor a correct understanding of Mary’s unique place. In fact, she, the first redeemed, could not have been the mediatrix of the grace that she herself received". Inderdaad kan Maria alleen middelares zijn van haar eigen verlossing omdat die verlossing plaatsvond als anticipatie op de verslossende dood en verrijzenis van onze Heer en Maria er uit vrije wil mee heeft ingestemd de moeder te worden van de verlosser en Hem ter wereld te brengen. Niet in de zin dat zij een actieve rol erin speelde op het moment van de feitelijke verlening van de genade. N 68 van de Nota stelt: "On the other hand, the title “Mediatrix of All Graces” risks presenting Mary as the one who distributes spiritual goods or energies apart from our personal relationship with Jesus Christ". Het is duidelijk dat het Dicasterie een dergelijk misverstaan van de titel in onze tijd wil vermijden, zonder vanzelfsprekend de betekenis te ontkennen die deze heeft bij een correct verstaan. Dit wordt onder meer duidelijker nog door een interview dat de kardinaal na het verschijnen van de Nota heeft gegeven, zie: https://dianemontagna.substack.com/p/cardinal-fernandez-clarifies-co-redemptrix
Niet tegen privé-gebruik
Dit heeft tot gevolg dat kardinaal Fernandez heeft verklaard dat hij niet tegen het gebruik van deze titels is, mits goed verstaan en - vanwege de boven beschreven risico's die hij in het huidige tijdsgewricht ziet, wellicht bijzonder in de oecumene - niet in officiële kerkelijke teksten en in de liturgie. Zo zegt de kardinaal in het geciteerde interview, dat de uitspraken van de Nota over de titels van medeverlosseres en middelares van alle genaden gelden: "from now on, certainly. It isn’t meant to judge the past at all. It means “from now on.” And moreover, it means above all that this expression [“Co-redemptrix”] will not be used either in the liturgy, that is, in liturgical texts, or in the official documents of the Holy See". En hij voegt er aan toe: "If you, together with your group of friends, believe you understand well the true meaning of this expression, have read the document, and see that its positive aspects are also affirmed there, and you wish to express precisely that within your prayer group or among friends, you may use the title—but it will not be used officially, that is, either in liturgical texts or in official documents".
Conclusie
Het gaat er dus niet in Maria iets te ontnemen of haar bijzondere medewerking aan de verlossing als "Nieuwe Eva" te ontkennen, maar om de vraag in hoeverre deze titels tot misverstanden kunnen leiden in de huidige tijd, wanneer ze in officiële teksten worden gebruikt.
