Een woord bij het nieuwe jaar 2026
Nieuwjaarsreceptie bisdom Haarlem-Amsterdam en Militair Ordinariaat
Op vrijdag 9 januari vond de nieuwjaarsreceptie van het bisdom Haarlem-Amsterdam en het MiIlitair Ordinariaat plaats in Amsterdam, aansluitend bij de Evensong in de Co-kathedrale Basiliek van de H. Nicolaas.
Zijne Majesteit de Koning werd vertegenwoordigd door zijn kamerheer, de heer Toon Mans; de Commissaris van de Koning, Arthur van Dijk, was aanwezig en sprak mooie woorden. De Apostolisch Nuntius, mgr. Jean-Marie Speich ontbrak niet evenmin als de nieuwe ambassadeur van de VS. Vele mensen uit ons bisdom waren er bij. We kijken terug op een mooie ontmoeting. Moge de Heer dit nieuwe jaar zegenen! De toespraak die ik tijdens de Evensong heb gehouden en die stil staat bij verschillende aspecten van het kerkelijk en maatschappelijk leven, vindt U hieronder.
Samen met mgr. Everard de Jong, militair Ordinaris heb ik deze viering gecelebreerd, met de assistentie van plebaan-deken Eric Fennis. In de toespraak zijn de thema's verwerkt die vanuit het Militair Ordinariaat waren aangegeven, naast andere onderwerpen die ik op dit moment belangrijk vond.
Dank aan de fondsen!
Ik dank hierbij de verschillende Amsterdamse fondsen die de organisatie van de Nieuwjaarsreceptie opnieuw hebben mogelijk gemaakt. Zij zien de grote waarde in van deze ontmoeting van heel het bisdom én van Kerk en allerlei geledingen van onze samenleving. De ontmoeting wil laten zien dat de Kerk zich niet in zichzelf opsluit maar in contact wil zijn met brede lagen van de samenleving waar zij deel van uitmaakt.
Aanwezigen
Onder de aanwezigen bij de receptie was dus ook de nieuwe ambassadeur van de Verenigde Staten bij het Koninkrijk der Nederlanden, Joe Popolo, met wie ik een bijzonder hartelijk gesprek had en die zijn katholieke identiteit duidelijk verwoordde. Verder waren behalve de genoemde personen verschillende andere hoge functionarissen uit de krijgsmacht aanwezig en onder meer dhr. Ed Nijpels, Admiraal Borsboom, veel Constantijnse Ridders en Dames, ambassadeurs en mgr. Ted Hoogenboom, hulpbisschop van het Aartsbisdom Utrecht. Vanuit het Militair Ordinariaat waren onder meer de vicaris-generaal mgr. A. Woolcderink en kanselier H. Bouman aanwezig.
Het geweld tegen hulpdiensten overwinnen
De Commissaris van de Koning hield een toespraak waarin hij stilstond bij het belang van kerken als plaatsen van rust, bezinning en gemeenschap, bij verbinding en hij stond stil bij de hulpverleners die in de Nieuwjaarsnacht zo veel tegenwerking moesten verduren. Aan ons de taak uit datgene wat is misgegaan weer op te staan en er met de kennis van het verleden iets mooiers van te maken met "goudlijm", waarmee hij refereerde aan een Japans geburik om gebroken vaatwerk te lijmen met goudlijm, waardoor je de breuken wel blijft zien, maar het resultaat mooier is dan voor de breuk,
Ook in mijn toespraak besteedde ik aandacht aan het geweld tegen hulpverleners (zie onder). dat thema werd uitgelicht in het NOS journaal van die avond (foto onder).
(onderaan enkele foto's van de Choral Evensong door Wim Koopman
op de website van het bisdom staat een uitgebreide fotoserie van de nieuwjaarsreceptie)
Een woord bij het nieuwe jaar 2026
Evensong, Co-Kathedrale Basiliek van de H. Nicolaas, Amsterdam, 9 januari 2026
Hoogwaardige Excellenties Militair Ordinaris Mgr. De Jong en mgr. Punt, Apostolisch Nuntius Aartsbisschop Jean-Marie Speich, mgr. Hoogenboom, Excellentie de heer Toon Mans, kamerheer van Zijne Majesteit de Koning, Commissaris van de Koning Arthur van Dijk, Your Excellencies the Ambassadors here present, vertegenwoordigers van de krijgsmacht, Priesters, diakens, Aalmoezeniers, Pastoraal werkers, catechisten, bestuursleden en U allen,
Van harte wens ik U een zalig en gezegend nieuw jaar 2026! Ik dank U voor Uw aanwezigheid, dat U ondanks de weersomstandigheden hier bent om samen het nieuwe jaar in te luiden.
Een woord van dank!
Dit is voor mij ook een gelegenheid om U allen te bedanken voor wat U doet voor de parochies, de kerk, voor een meer rechtvaardige en respectvolle samenleving en voor pastoraat en geloofsopbouw op de plaats waar U gesteld bent.
Menselijke waardigheid
Het respect voor de menselijke waardigheid staat aan alle kanten onder druk. Wie een steen uit het bouwwerk van respect wegneemt, brengt het respect als zodanig in gevaar. De katholieke kerk pleit dan ook voor respect voor het menselijk leven vanaf de conceptie tot de natuurlijke dood. Dit houdt in dat we erg ongelukkig waren met de aanvaarding van een wijziging van de embryowet in de tweede kamer van de staten generaal in de afgelopen maand, die toestaat dat menselijke embryo’s worden gecreëerd ten behoeve van wetenschappelijke experimenten. Voor ons als katholieken was dat een zwarte dag.
Nieuwe katholieken
Velen van U zijn bijzonder betrokken bij het begeleiden van jonge mensen die de betekenis van geloof en kerk ontdekken. Die begeleiding vraagt veel want het gaat niet louter om het overdragen van geloofskennis, het gaat erom jonge mensen te helpen zich een christelijke, katholieke overtuiging en levensstijl eigen te maken. Dat vraagt tijd, hartelijke begeleiding, een gemeenschap die steunt. Ik dank U allen zeer hartelijk voor de tijd en aandacht die U hieraan geeft.
Pelgrims van hoop
Pelgrims van Hoop dat was het thema waaronder het heilig Jaar was gesteld dat paus Leo XIV afgelopen dinsdag heeft afgesloten. Als pelgrims van Hoop waren we in 2025 onderweg en zo zullen we doorgaan, ook in het nieuwe jaar 2026. Helaas doen we dat in een wereld van oplopende spanningen.
Zorgen om de veiligheid
De veiligheid van Europa is een grote zorg voor allen die bij defensie betrokken zijn. De aanhoudende oorlog in Oekraïne en het fluctuerende buitenlands beleid van de Verenigde Staten hebben de urgentie om veiligheid en defensie te versterken vergroot; de defensie-uitgaven zijn de laatste vier jaren met meer dan 30% gestegen. De zorgen rond de ingewikkelde situatie in Venezuela kregen afgelopen week een nieuwe wending, met gevolgen voor iedereen, ook in gebieden van ons koninkrijk: Curaçao, Aruba en de andere gebieden van de West, waar ook veel Nederlandse militairen en hun aalmoezeniers zijn. We hopen en bidden, in aansluiting bij de woorden die paus Leo afgelopen zondag sprak, dat alles mag leiden tot rechtvaardigheid en vrede voor het Venezolaanse volk en dat er respect zal zijn en blijven voor soevereiniteit en de rechtsstaat.
Een wens aan de aalmoezeniers
Dit alles heeft natuurlijk ook zijn weerslag op het onschatbare werk van de geestelijke verzorging in de krijgsmacht, de inzet van onze aalmoezeniers en het militair ordinariaat. Ik wens hun allen Gods bijzondere zegen toe voor de nabije toekomst die nog grotendeels in nevelen is gehuld.
Bouwen aan ware vrede
Paus Leo heeft in zijn boodschap voor Wereldvredesdag gepleit voor “een ontwapende en ontwapenende vrede”, onder het motto waarmee hij zijn pontificaat is begonnen: Vrede zij U allen! De talloze gesprekken die de paus intussen met regeringsleiders heeft gevoerd en de diplomatieke contacten die het Staatssecretariaat van de Heilige Stoel onderhoudt, verdienen onze steun en vragen om ons gebed. Zowel de Staatssecretaris Zijne Eminentie kardinaal Pietro Parolin zelf als de secretaris voor de buitenlandse betrekkingen, Zijne Excellentie aartsbisschop Paul Gallagher hebben deze co-kathedrale basiliek bezocht en hier gebeden. Moge hun inzet voor de vrede gezegend worden en succesvol zijn. Want uiteindelijk is het ook weer zo dat - zoals de paus in zijn boodschap schrijft - militaire afschrikkingsmacht - bijzonder de nucleaire afschrikking - bouwt op angst en overheersing. Dat kan soms nodig zijn maar ware vrede is gebouwd op wet, recht en vertrouwen.
Samenwerking
De oplopende spanningen en de zorgen rond de eerste hoofdtaak van Defensie, het verdedigen van het grondgebied van Nederland en de bondgenoten, hebben afgelopen jaar de samenwerking van de zendende instanties van de verschillende denominaties verstevigd. We hopen dat de toerusting van alle geestelijk verzorgers daardoor wordt versterkt ten dienste van de mensen, die aan hen zijn toevertrouwd, met blijvend respect voor de eigenheid van iedere zendende instantie.
Van harte wensen we onze aalmoezeniers en allen die bij defensie betrokken zijn wijsheid en inzicht toe en de bijstand van de heilige Geest om de militairen goed te kunnen blijven begeleiden.
Militair Ordinariaat en geestelijke Verzorging namen in het afgelopen jaar tevens afscheid van markante boegbeelden en kartrekkers van steunstichtingen; aan hen onze dank! We vertrouwen dat hetgeen zij gebouwd hebben, verdere vrucht zal dragen bij hun opvolgers.
Geweld in onze samenleving
Geweld en dreiging zien we niet alleen in het buitenland. Rond een bijzondere dag als de viering van Oud en Nieuw zien we helaas veel geweld tegen hulpverleners, zoals personeel van ambulances, brandweer, politie. Veel van dat geweld is gerelateerd aan drugs en alcohol. Het spreekt vanzelf dat we dit destructieve gedrag ten zeerste veroordelen, temeer omdat het gericht is tegen mensen die de samenleving dienen en akelige probleemsituaties proberen op te lossen. Dat moet, denk ik, op de eerste plaats gezegd worden: Dit kan absoluut niet, dit geweld is zeer verwerpelijk!
De wortels aanpakken
Maar daar kunnen we het niet bij laten. Geweld en het overmatig gebruik van drugs en alcohol zijn uitingen van achterliggende problemen. Waar komt dit geweld vandaan? Ik denk dat hier vele concrete oorzaken te noemen zijn, maar het valt niet te ontkennen dat frustratie en woede een grote rol spelen. Waar zijn mensen, jongeren vaak, zo boos over en wat heeft er ontbroken aan hun vorming dat ze bij zo’n feestelijke gelegenheid als Oud en Nieuw tot geweld komen? En hoe komt het trouwens dat vrouwen op straat zo vaak niet veilig zijn? Repressie is niet het enige antwoord, integendeel die kan zelfs nog meer kwaadheid veroorzaken. De wortels van het probleem moeten worden aangepakt.
Verbinding, vorming en mensen zien staan
Het is niet zo dat ik hier de concrete oplossing kan bieden voor deze problemen, maar het lijkt me in ieder geval wezenlijk - en ik herhaal waarmee ik ben begonnen - dat we onze samenleving bouwen op respect voor de waardigheid van iedere menselijke persoon, nooit de indruk wekken dat een mens een wegwerpproduct of afval kan zijn en dat we verbinding en gemeenschapszin bevorderen, dat we tijd maken voor elkaar in gezinnen, stabiele relaties bevorderen en het omzien naar elkaar. Hoe kan de vorming van jongeren verbeterd worden? Onderwijs moet ook educatie zijn. Trouw en offerbereidheid zijn belangrijke deugden. Verbinding moeten we, lijkt me, bevorderen ook in wijken en tussen mensen van verschillende achtergrond en etniciteit.
Christen zijn
De waarden die we door ons katholieke geloof proberen mee te geven, spelen hierin een voorname rol. Zoals ik al benoemde, hebben we tegenwoordig te maken met meer jongeren die Jezus Christus willen leren kennen en zich in het geloof willen verdiepen. Moge dat ook leiden tot een verrijking van hun mens-zijn, tot een verlangen te dienen en gemeenschap op te bouwen, een verlangen om “een andere Christus” te zijn. Christen-zijn is geen jas die je aan- of uittrekt, maar het is leven van en voor de liefde van Jezus Christus, die uitgaat naar iedere mens, niemand uitgezonderd.
Volendam
Op 1 januari herdacht Volendam dat het 25 jaar gelden was dat daar de Nieuwjaars ramp in ’t Hemeltje plaatsvond. Het was een herdenking die velen in staat heeft gesteld een nieuwe stap te zetten in de verwerking van dit drama. We leven mee met slachtoffers, nabestaanden en heel de Volendammer gemeenschap!
Kanunnik Hendriks R.I.P.
Dezer dagen is oud-vicaris kanunnik Guus Hendriks overleden. Moge hij rusten in vrede.
Felicitaties aan mgr. Jozef Punt
Een bijzonder woord van gelukwens wil ik nog spreken aan mijn voorganger Z. Exc. mgr. Jozef M. Punt, die morgen de gezegende leeftijd van tachtig jaar bereikt. Van 1995-2020 heeft hij zich voor ons bisdom en voor het militair ordinariaat ingezet. Hij heeft met geloof en een groot bestuurlijk inzicht en met Gods hulp veel mogen bereiken. Ik wil bij deze gelegenheid bijzonder noemen dat hij eenheid en saamhorigheid heeft gebracht. Hij kwam in een zeer gespannen sfeer. Toen mgr. Punt het bisdom verliet was het gemeenschapsgevoel versterkt en was het geloof in Jezus Christus en de verbondenheid met de universele kerk meer centraal komen te staan. Hartelijk dank, mgr. Punt, voor Uw inzet in al deze jaren en Uw aanwezigheid vandaag. Van harte feliciteren we U met deze mijlpaal en wensen Gods zegen voor de toekomst!
Gods zegen!
En ook U allen wens ik dus Gods zegen toe! Moge de Heer U begeleiden met Zijn zegen en genade, moge U in vreugde en vrede werken aan de opbouw van Gods koninkrijk, moge Hij U ingeven wat U te doen staat, U inspireren tot mooie initiatieven en alles vruchtbaar doen zijn!
+ Johannes Hendriks
Bisschop van Haarlem-Amsterdam
