Arsacal
button
button
button
button


Vrijheid van godsdienst

Lezing voor de Sint Nicolaasacademie

Nieuws - gepubliceerd: zondag, 20 oktober 2013 - 633 woorden
Sint Nicolaas, patroon van de academie
Sint Nicolaas, patroon van de academie

Gods­dienst­vrij­heid is nog steeds een enorm vraag­stuk: op vele plaatsen in de wereld wor­den mensen om hun geloof ver­volgd en de zo­ge­naamde Arabische lente was voor de chris­te­nen in de lan­den van Noord-Afrika en het Midden-Oosten eerder een Sibe­rische winter. Maar er zijn ook andere problemen rond dit thema. Zater­dag­mor­gen 19 ok­to­ber sprak ik over de Gods­dienst­vrij­heid aan de hand van de Ver­kla­ring Dignitatis Humanae van het tweede Vati­caans concilie, voor de Am­ster­damse Sint Nicolaasacademie die sinds een aantal jaren bijeen­komt in een zaal van de pastorie van de Sint Agnes­kerk aan de Am­stel­veenseweg in Am­ster­dam.

Het tweede Vati­caans concilie legt er in de Ver­kla­ring de nadruk op dat het niet gaat om een "rela­ti­vis­me"alsof het niet uitmaakt wat voor geloof je aanhangt. Ieder mens moet de waar­heid zoeken en is ge­roe­pen die waar heid die hij erkent en inziet te aan­vaar­den en er de con­se­quenties uit te trekken. Maar dit zoeken naar de waar­heid moet in een zekere vrij­heid kunnen gebeuren, want het gaat bij geloven tenslotte om de instem­ming van ons hart. Dat heeft de kerk trouwens altijd geleerd: Niemand kan tegen zijn zin gedoopt wor­den, niemand kan geloven tenzij hij dat wil (St. Au­gus­ti­nus).

Wat in de decennia voor het tweede Vati­caans concilie wel veranderd was, is de visie op de opbouw van de Staat en de bur­ger­lijke maat­schap­pij. Sinds paus Pius XI had de sociale leer van de Kerk dui­de­lijk voorge­hou­den dat een maat­schap­pij dienst­baar moest zijn aan de mensen en het alge­meen wel­zijn en daarom zo dicht moge­lijk bij de mensen moet staan volgens het sub­si­dia­ri­teitsbeginsel: laat aan mensen zelf over wat zij zelf kunnen, bied hulp en steun waar zij die hulp en steun nodig hebben. Paus Leo XIII had bovendien al ver­klaard (1885) dat de Kerk niet tegen de­mo­cra­tie is (ook al kende hij toen het taats­be­grip met rechts­staat nog niet).

Het tweede Vati­caans concilie heeft hierop voort geborduurd en is in de Ver­kla­ring uit­ge­gaan van de democra­tische samen­le­ving en de rechts­staat, die - zo stelt de Ver­kla­ring - geen recht heeft mensen in gods­diens­tige aan­ge­le­gen­he­den te dwingen. De Ver­kla­ring staat wel een bij­zon­dere positie van een meerder­heidsgods­dienst toe, mits die maar vrij­heid laat aan andere gods­diensten. Het gaat hier om een juri­dische orde­ning, niet om de morele vraag naar de waar­heid. Dat was voor sommige concilie­va­ders - waar­on­der mgr. M. Lefèbvre - las­tig te begrijpen: zij ston­den een Staat voor die katho­liek zou zijn en - welis­waar met tole­ran­tie voor andere gods­diensten - zou trachten het katho­lie­ke in die samen­le­ving in alles te bevor­de­ren. Het gaat hier niet meer om een neutrale staat, maar om een vorst, presi­dent of andere rege­rings­lei­der die een per­soon­lijke opdracht voelt om de katho­lie­ke gods­dienst te bevor­de­ren.

Een derge­lijke opvat­ting - die regimes als die van Franco, Salazar en Pinochet onder­steunde - treffen we in feite nu vooral in Islami­tische lan­den aan, die geheel de samen­le­ving volgens de principes van hun geloof willen ordenen en hooguit en in beperkte mate andere geloven zoals het chris­ten­dom tolereren. Ten tijde van het concilie was bovendien het Communisme zeer verbreid.

Het concilie stelt daar principes tegen­over die op zich voor ie­der­een toe­gan­ke­lijk zijn, ook voor wie een ander geloof hebben of niet gelovig zijn: de mensen zijn de basis van iedere samen­le­ving. De gelo­vi­ge zal daarbij zeggen: ze zijn geschapen naar Gods beeld en gelijkenis en wel als sociaal wezen. Het respect voor mensen juist ook in hun diepste over­tui­gingen - mits die na­tuur­lijk de open­ba­re orde en zede­lijk­heid geen geweld aandoen - is het fun­dament voor iedere mens­waar­dige samen­le­ving.

Maar ook in onze samen­le­ving - hoe­zeer ook democra­tisch - duiken toch steeds weer zaken op die maken dat we op onze hoede moeten zijn. Er zijn altijd weer mensen die hun over­tui­ging met geweld of wette­lijke maat­regelen aan anderen willen opleggen...

Terug