Arsacal
button
button
button


Studiemiddag ‘Kerk in een verander(en)de samenleving’

Waar gaan we naar toe en hoe gaan we daarmee om?

nieuws - gepubliceerd: woensdag, 7 december 2016

Op woensdag 7 december werd in Heiloo een studie­middag gehouden waarop de nieuwe gespreksnotitie “Kerk in een verander(en)de samenleving” werd ge­pre­sen­teerd. Met deze notitie wil het bisdom Haarlem-Amsterdam een handreiking bieden aan de parochies om zich voor te bereiden op een toekomst, die natuurlijk uiteindelijk in Gods hand is. Maar we moeten wel iets doen...

Een tachtig (actieve) priesters, diakens, catechisten en pastoraal werkers waren gekomen om deze studie­middag mee te maken. Mede omdat er zoveel gehoor was gegeven aan de uit­no­di­ging was het een mooie collegiale ontmoeting waardoor de onderlinge verbondenheid werd versterkt.

Aan het begin van de studie­middag heb ik een inleiding gehouden waarin ik de notitie heb ge­pre­sen­teerd. Een samenvatting van de tekst is hieronder te vinden. De econoom, Thom van der Steen, gaf daarna een toelichting op de financiële cijfers en prognose, die niet al te gunstig is. Twee pastoors, Eugène Jongerden (Hoorn e.o.) en Nico van der Peet (Amsterdam Noord) getuigden op een mooie, per­soon­lijke wijze over hun ervaringen met fusies, kerksluitingen en de ont­wik­ke­lingen in kerk en samenleving. Na de pauze sprak Paul Donders van bureau Xpand over visie, veer­kracht en vernieuwing in een inspirerende lezing. Paul Donders heeft de priesters, diakens en pastoraal werkers begeleid met een training en intervisie en zal daarmee doorgaan.

De middag werd afgesloten met de feestelijke eerste vespers van het hoogfeest van de On­be­vlekte Ont­van­ge­nis van Maria en een heerlijke maaltijd.

Kerk in een verander(en)de samenleving

Een gespreksnotitie

Bij het Ad Limina bezoek van de Nederlandse bis­schop­pen was paus Franciscus even stil na de presentatie van de situatie van de kerk in Nederland door de kardinaal: krimp, kerksluitingen enzovoorts, het klonk niet zo rooskleurig. Daarna begon de paus te spreken over de balling­schap van het Joodse volk, dat treurde over het verlies van een mooi verleden en hij riep ons op om naast de mensen te gaan staan die treurden om het verlies van zoveel kerk­ge­bouwen en zoveel goeds en moois in onze kerk en om de mensen te helpen vooruit te kijken, voort te gaan en samen te bouwen aan de toekomst.

We hopen dat de gespreksnotitie die we vandaag presenteren, in deze geest wordt gelezen.

1. Er is gekozen voor een "gespreksnotitie"

  • niet definitief, niet: “zo is het”
  • een stuk om verder over te spreken
  • veel is in ont­wik­ke­ling en niet zo zeker, we willen daarom geen grootse plannen en visies presenteren;
  • de gespreksnotitie kan op den duur uitmonden in een nota met een bredere toekomstvisie
  •  er worden echter nu al wel lijnen uitgezet.

 2. Doel is de parochies te stimuleren tot toekomst­ge­richt beleid

  • de gespreksnotitie bevat niet een “masterplan” van het bisdom,
  • maar wil stimuleren om lokaal de ont­wik­ke­lingen te evalueren en daar beleid op te maken.
  • het is van belang dat we ons de situatie realiseren, dat we reeël zijn;
  • niet vanuit defaitisme (“het wordt niks” of “het dient onze tijd wel uit”)
  • niet vanuit naïviteit (“de kinderen van de duisternis handelen met meer overleg dan de kinderen van het licht”). Zeker we moeten vertrouwen op de Geest. Ja, maar die H. Geest heeft ons juist tot verant­woor­de­lijke medewerkers begenadigd.

3. Zowel noodzaak tot reorganisatie als missionair zijn

  • aan de ene kant zullen we moeten reorganiseren;
  • we zullen de tering naar de nering moeten zetten, maatregelen nemen naar aanleiding van de financiële situatie en in het algemeen de dingen doen die met het oog op de toekomst gedaan moeten worden;
  • aan de andere kant: is het van groot belang dat we de oproep van de paus verstaan om naar buiten te gaan en het evangelie te brengen;
  • Vaak zullen we daaraan moeten werken door brede activiteiten, waarmee mensen worden bereikt die veraf staan; ook kan deelname aan niet direct kerkelijke activiteiten of bijeenkomsten van belang zijn, maar in ieder geval: laat je zien, treedt in contact, ga de dialoog aan;
  • vaak zijn bredere, mooie, opbouwende activiteiten vruchtbaarder dan directe verkondiging (die is natuurlijk ook zeer belangrijk, maar daar moet vaak iets aan vooraf gaan: dat mensen gaan nadenken over de dingen des levens, kennis maken met caritatieve en andere activiteiten vanuit de kerk en zo in beeld krijgen dat katholiek toch zo gek nog niet is en niet zover van het leven staat).
  • De notitie vraagt veel aandacht voor het missionaire aspect, deze inzet voor het evangelie (de helft van de notitie bestaat uit tips om tot vitaliteit te komen).

4. De ont­wik­ke­lingen in onze kerk

  • We zien vergrijzing;
  • de kerk wordt kleiner, minder mensen zijn kerkbetrokken;
  • de financiën worden minder, dat begint al nijpend te worden en de vooruitzichten zijn niet goed (de econoom heeft dat tijdens de studie­middag toegelicht).
  • Er zijn echter ook allerlei positieve, mooie tekenen
  • de in­di­vi­duele keuze van mensen die het geloof ontdekken en katholiek worden;
  • parochies die tot leven komen en mooie initiatieven ontplooien;
  • er zijn veel gemeen­schappen in ons bisdom van mensen met een migratie-achtergrond en dat aantal neemt toe. De grootste parochies in ons bisdom zijn migranten­parochies.

5. Stappen die zijn gezet

Samen­wer­kings­ver­banden hebben plaatsgevonden, vrijwel alle parochies zijn op deze wijze verenigd met andere parochies en er zijn veel fusies tot stand gekomen. Dit betekent steeds dat dezelfde mensen het bestuur vormen van parochies in een groter gebied. Dit is belangrijk voor het overzicht over een wijdere regio: als er moeilijke beslissingen genomen moeten worden, is het belangrijk dat niet alle parochies in een regio bij­voor­beeld financieel door de grond gaan en er voldoende kerken open kunnen blijven in die wijdere regio. (Overigens zijn er nogal wat te kleine verbanden in ons bisdom die echt groter moeten worden. Ik zou de pastoors en besturen willen vragen: zet je daarvoor in).

  • Het parochie­bestuur van een fusie­parochie of van de parochies van het samen­wer­kings­ver­band bestaande uit dezelfde mensen voor een grotere regio begint op steeds meer plaatsen goed te werken;
  • Op steeds meer plaatsen worden de lokale gemeen­schappen op elkaar afgestemd en uitgenodigd gemeen­schap te worden in groter verband: gezamenlijke vieringen, uitwisselingen van koren, gezamenlijke activiteiten, gezamenlijke communie en vormselvoor­be­rei­ding, tijden van vieringen worden afgestemd, enzovoorts. Voor wie graag wat onder­steuning daarbij heeft, is het advies om hierover van gedachten te wisselen met collega’s en/of begleiding te vragen van Xpand door intervisie met collega’s of met het klerk­bestuur; daarbij kan men ook hulp vragen van het bisdom;
  • Er ontstaat een groter eenheid binnen het bisdom: dat was bij­voor­beeld duidelijk bij de bisdom­bede­vaart naar Rome. Het bisdom is de particuliere kerk; theologisch is dat de gemeen­schap waarvan we deel uitmaken en waarvan de parochies onderdelen zijn, lokale gemeen­schappen.

6. De gespreksnotitie: hulp voor pastoors en parochie­besturen

Sommigen vroegen zich af: waarom staat er zo weinig in de notitie over pastoraal werkers, diakens en catechisten en trouwen ook over kapelaans en emeriti? Dit is geen teken van gebrek aan waardering, integendeel! Het wil bij­voor­beeld niet zeggen dat zij niet vaak een belangrijke rol spelen, met name door ieders per­soon­lijke kwaliteiten en plaats in het team. Misschien moet er meer aandacht aan gegeven worden, de oorzaak ligt in de beleidsmatige focus van de notitie;

  • doel van de notitie is hulp en steun bieden om beleid te maken, een taak die bijzonder bij pastoor en parochie­bestuur ligt;
  • Het is in ieder geval niet goed de situatie op z’n beloop te laten; maar het is belangrijk een gesprek op gang brengen over de ont­wik­ke­lingen, daarop in te spelen en beleid uit te stippelen;
  • het bisdom schrijft hierin niet zozeer iets voor, maar entameert dat er iets gebeurt, dat er wordt geacteerd (vandaar de vraag naar een gebouwenplan, winst- en verliesplan en voorwaarden voor de aanvraag van een Bisschoppelijke machtiging). De vitaliteitscriteria die in het document worden genoemd betekenen niet: zo is het en zo moet het, maar: maak afwegingen en ga in op de stituatie! Waar wel een stop op is gezet door de notitie zijn de niet strict noodzakelijke verbouwingen van kerken.

7. Ruimte voor de heilige Geest

God doet soms onverwachte dingen, waardoor een complexe situatie wordt ‘gered’ zoals we dat in het leven van de heilige Ambrosius zien, die onverwacht tot bisschop werd gekozen als reactie op de uitroep van een kind. De Geest van God maakt vruchtbaar. Wij moeten zaaien en dan kunnen onverwachts mooie dingen gebeuren, zoals in het leven van Ambrosius die preekte en wiens woorden weerklank vonden in het hart van een jongeman, die Augustinus heette. En we moeten de mensen toerusten en wapenen door hen de wapenrusting van de geloofskennis mee te geven, zoals Ambrosius bij­voor­beeld deed door de hymnen die hij schreef en die hij het volk liet leren en liet zingen.

Terug