Arsacal
button
button
button


Paus Franciscus en het vijfde Mariale dogma

‘Maria is vrouw, moeder van haar Zoon en van de kerk, moeder van onze volkeren’

artikel_maria - gepubliceerd: zaterdag, 14 december 2019

Paus Franciscus heeft bij gelegenheid van het feest van Onze Lieve Vrouw van Guadalupe (12 december) in de Sint Pieter een preek gehouden “voor de vuist weg”, waarin hij onder meer sprak over de vraag of het wenselijk is om tot een nieuwe dogma­ver­klaring te komen, met name een vijfde dogma over Maria's mede­wer­king aan de verlossing. Het is duidelijk dat paus Franciscus dat niet ziet zitten.

(artikel aangevuld op 31 december 2019 en 1 januari 2020)

Geen mede­ver­los­seres?

Sommige commentaren en artikelen gaven als bericht dat paus Franciscus heeft verklaard dat Maria geen mede­ver­los­seres is. Dat is echter wat kort (veel te kort) door de bocht. De paus heeft gezegd dat Maria zich nooit presenteerde als “mede­ver­los­seres” maar als leerlinge en dat zij niets af wil doen van de zending van haar Zoon als enige verlosser.

Maria's unieke rol

Het gaat dus niet over de vraag of Maria een bijzondere en unieke rol heeft vervuld en vervult in de verlossing. Het tweede Vaticaans concilie heeft daarover uitgebreid gesproken in het achtste hoofdstuk van Lumen Gentium en paus Johannes Paulus II deed dat in zijn encycliek Redemptoris Mater. Kerkvaders van de eerste eeuwen hebben gesproken over Maria als nieuwe Eva en zo lijkt Maria ook naar voren te komen op de bruiloft van Kana. En christenen van alle eeuwen hebben Maria gebeden om redding en bevrijding (bijv. het oudst bekende Maria-gebed: “Sub tuum praesidium... libera nos...”), maar Maria brengt alles bij haar Zoon.

Niet passend

Het gaat er dan ook niet om dat paus Franciscus wil zeggen dat de pausen, kerkleraren en andere heiligen die het woord “mede­ver­los­seres” wél in de mond hebben genomen, daarmee fout zaten. Maar het is duidelijk dat hij het - zeker op dit moment - niet passend acht deze titel aan Maria te geven en dat paus Franciscus denkt dat die zou kunnen worden verstaan alsof Maria iets afneemt van haar Zoon, de enige Verlosser. Hij heeft de term niet veroordeeld maar het is tegelijk duidelijk dat hij zelf de uitdrukking niet ziet zitten. In de Mis op Nieuwjaarsdag 2020 heeft paus Franciscus de unieke mede­wer­king van Maria aan de verlossing en de bemiddeling van de verlossing nog eens bevestigd: "Van haar, vrouw, is de verlossing uitgegaan en dus is er geen verlossing zonder de vrouw. Daar heeft God zich met ons verenigd en als wij ons met Hem willen verenigen, gaat dat langs de zelfde weg: door Maria, vrouw en moeder".

De originele Italiaanse tekst van de woorden van de prek van de paus: "...per sempre Maria sarà la Madre di Dio. È donna e madre, questo è l’essenziale. Da lei, donna, è sorta la salvezza e dunque non c’è salvezza senza la donna. Lì Dio si è unito a noi e, se vogliamo unirci a Lui, si passa per la stessa strada: per Maria, donna e madre".

Mestiza

De uiting van de paus moet volgens mij worden gezien in de centrale lijn en doel­stel­ling van zijn pontificaat die is vernieuwing van het missio­nair elan, met daarbij een bijzondere nadruk op barm­har­tig­heid en caritas. Dat de paus als centraal belang ziet voor de missie van de kerk om de band met de armen en de 'gewone mensen' te versterken en - vaak nodig - te herstellen en de zorg voor de armen en vluch­te­lingen voorop te plaatsen, mensen uit te nodigen en niet af te stoten, zal voor iederen intussen wel duidelijk zijn. In dat kader, lijkt me, moeten we zien dat hij het een dwaasheid (tontera) vindt om een vijfde dogma over Maria nu af te kondigen.

Ook in deze homilie komt dat naar voren waarin hij voor Maria ver­schil­lende keren het woord “mestiza” (halfbloed, van gemengd ras) gebruikt, wat in het Latijns Amerika van nu een term is geworden voor gewone mensen, maar de paus gebruikt het woord (mestizó) tegelijk om de band van Maria met God aan te geven. 

De woorden van de paus

Hieronder geef ik de gedeelten weer die voor het begrip van het voorgaande de belangrijkste zijn:

Fiel a su Maestro, que es su Hijo, el único Redentor, jamás quiso para sí tomar algo de su Hijo. Jamás se presentó como co-redentora. No, discípula.

Cuando nos vengan con historias de que había que declararla esto, o hacer este otro dogma o esto, no nos perdamos en tonteras: María es mujer, es Nuestra Señora, María es Madre de su Hijo y de la Santa Madre Iglesia jerárquica y María es mestiza, mujer de nuestros pueblos, pero que mestizó a Dios.

De paus en de Vrouwe van alle volken

Opvallend in de homilie van de paus zijn de toespelingen op de Vrouwe van alle volken, tenminste het lijkt me dat zijn woorden over Maria als "moeder van onze volken" en als "vrouwe van onze volken" moeilijk anders kunnen worden begrepen, juist in de context van de hiervoor besproken uitlatingen over een vijfde Mariaal dogma en mede­ver­los­seres. Bovendien identificeert hij aan het begin van zijn preek "Senõra" en "mujer" en verbindt die twee woorden met elkaar. Zijn preek gaat over Maria als "señora-mujer, madre y mestiza", waarbij hij over Maria als moeder zegt dat zij is: "Madre de nuestros pueblos, es Madre de todos nosotros" (Moeder van onze volken, Moeder van ons allen) en over Maria als Vrouw "mujer de nuestros pueblos" ("Vrouwe van onze volken").

Daarbij is te bedenken dat in het Neder­lands en Duits wordt gesproken over Vrouwe van alle volkeren, Frau aller völker; In Engels, Italiaans en Spaans echter over: Our Lady of all nations, Nostra Signora di tutti i popoli en Nuestra Senhora de todos los pueblos.

Je zou zo zeggen dat de paus de verering van Maria als "Vrouwe van alle volkeren" wel ziet zitten!

Natuurlijk is deze korte preek geen theologische uiteenzetting. Ik vond het echter goed om er enige woorden aan te wijden omdat niet iedereen de woorden van de paus goed heeft verstaan, lijkt me.

Op nieuwjaarsdag kwam de paus in zijn preek terug op enkele van de woorden die hij als leidraad voor zijn preek op 12 december had gekozen: (Onze Lieve) Vrouwe-vrouw-moeder (Signora, donna, madre) en nodigde hij alle aanwezige gelovigen uit om samen met hem Maria driemaal aan te roepen: Heilige Moeder van God (Santa Madre di Dio).


Terug