Arsacal
button
button
button


Paus Franciscus en het vijfde Mariale dogma

‘Maria is vrouw, moeder van haar Zoon en van de kerk, moeder van onze volkeren’

artikel_maria - gepubliceerd: zaterdag, 14 december 2019

Paus Fran­cis­cus heeft bij gelegen­heid van het feest van Onze Lieve Vrouw van Guadalupe (12 de­cem­ber) in de Sint Pieter een preek gehou­den ‘voor de vuist weg’, waarin hij onder meer sprak over de vraag of het wen­se­lijk is om tot een nieuwe dogma­ver­kla­ring te komen, met name een vijfde dogma over Maria’s mede­wer­king aan de verlos­sing. Het is dui­de­lijk dat paus Fran­cis­cus dat niet ziet zitten.

(artikel aangevuld op 31 de­cem­ber 2019 en 1 janu­ari 2020)

Geen mede­ver­los­seres?

Sommige com­mentaren en artikelen gaven als bericht dat paus Fran­cis­cus heeft verk­laard dat Maria geen mede­ver­los­seres is. Dat is echter wat kort (veel te kort) door de bocht. De paus heeft gezegd dat Maria zich nooit pre­sen­teerde als ‘mede­ver­los­seres’ maar als leer­linge en dat zij niets af wil doen van de zen­ding van haar Zoon als enige ver­los­ser.

Maria’s unieke rol

Het gaat dus niet over de vraag of Maria een bij­zon­dere en unieke rol heeft vervuld en vervult in de verlos­sing. Het tweede Vati­caans concilie heeft daarover uit­ge­breid gesproken in het achtste hoofd­stuk van Lumen Gentium en paus Johannes Paulus II deed dat in zijn en­cy­cliek Re­demp­to­ris Mater. Kerk­va­ders van de eerste eeuwen hebben gesproken over Maria als nieuwe Eva en zo lijkt Maria ook naar voren te komen op de bruiloft van Kana. En chris­te­nen van alle eeuwen hebben Maria gebe­den om red­ding en be­vrij­ding (bijv. het oudst bekende Maria-gebed: “Sub tuum prae­si­dium... libera nos...”), maar Maria brengt alles bij haar Zoon.

Niet passend

Het gaat er dan ook niet om dat paus Fran­cis­cus wil zeggen dat de pausen, kerk­le­ra­ren en andere heiligen die het woord ‘mede­ver­los­seres’ wél in de mond hebben genomen, daar­mee fout zaten. Maar het is dui­de­lijk dat hij het - zeker op dit moment - niet passend acht deze titel aan Maria te geven en dat paus Fran­cis­cus denkt dat die zou kunnen wor­den verstaan alsof Maria iets afneemt van haar Zoon, de enige Ver­los­ser. Hij heeft de term niet ver­oor­deeld maar het is tege­lijk dui­de­lijk dat hij zelf de uitdruk­king niet ziet zitten. In de Mis op Nieuw­jaars­dag 2020 heeft paus Fran­cis­cus de unieke mede­wer­king van Maria aan de verlos­sing en de bemid­de­ling van de verlos­sing nog eens beves­tigd: “Van haar, vrouw, is de verlos­sing uit­ge­gaan en dus is er geen verlos­sing zonder de vrouw. Daar heeft God zich met ons verenigd en als wij ons met Hem willen verenigen, gaat dat langs de zelfde weg: door Maria, vrouw en moeder.”

De ori­gi­nele Ita­li­aanse tekst van de woor­den van de prek van de paus: “...per sempre Maria sarà la Madre di Dio. È donna e madre, questo è l’essenziale. Da lei, donna, è sorta la salvezza e dunque non c’è salvezza senza la donna. Lì Dio si è unito a noi e, se vogliamo unirci a Lui, si passa per la stessa strada: per Maria, donna e madre.”

Mestiza

De uiting van de paus moet volgens mij wor­den gezien in de centrale lijn en doel­stel­ling van zijn pon­ti­fi­caat die is vernieu­wing van het missio­nair elan, met daarbij een bij­zon­dere nadruk op barm­har­tig­heid en caritas. Dat de paus als centraal belang ziet voor de missie van de kerk om de band met de armen en de ‘gewone mensen’ te ver­ster­ken en - vaak nodig - te herstellen en de zorg voor de armen en vluch­te­lingen voorop te plaatsen, mensen uit te nodigen en niet af te stoten, zal voor iederen intussen wel dui­de­lijk zijn. In dat kader, lijkt me, moeten we zien dat hij het een dwaas­heid (tontera) vindt om een vijfde dogma over Maria nu af te kondigen.

Ook in deze homilie komt dat naar voren waarin hij voor Maria ver­schil­lende keren het woord ‘mestiza’ (half­bloed, van gemengd ras) gebruikt, wat in het Latijns Amerika van nu een term is gewor­den voor gewone mensen, maar de paus gebruikt het woord (mestizó) tege­lijk om de band van Maria met God aan te geven. 

De woor­den van de paus

Hier­on­der geef ik de gedeelten weer die voor het begrip van het voor­gaande de be­lang­rijk­ste zijn:

Fiel a su Maestro, que es su Hijo, el único Redentor, jamás quiso para sí tomar algo de su Hijo. Jamás se presentó como co-redentora. No, discípula.

Cuando nos vengan con historias de que había que declararla esto, o hacer este otro dogma o esto, no nos per­damos en tonteras: María es mujer, es Nuestra Señora, María es Madre de su Hijo y de la Santa Madre Iglesia jerárquica y María es mestiza, mujer de nuestros pueblos, pero que mestizó a Dios.

De paus en de Vrouwe van alle volken

Opvallend in de homilie van de paus zijn de toe­spe­lin­gen op de Vrouwe van alle volken, tenminste het lijkt me dat zijn woor­den over Maria als ‘moeder van onze volken’ en als ‘vrouwe van onze volken’ moei­lijk anders kunnen wor­den begrepen, juist in de context van de hiervoor besproken uitla­tingen over een vijfde Mariaal dogma en mede­ver­los­seres. Bovendien iden­ti­fi­ceert hij aan het begin van zijn preek ‘Senõra’ en ‘mujer’ en verbindt die twee woor­den met elkaar. Zijn preek gaat over Maria als ‘señora-mujer, madre y mestiza’, waarbij hij over Maria als moeder zegt dat zij is: ‘Madre de nuestros pueblos, es Madre de todos nosotros’ (Moeder van onze volken, Moeder van ons allen) en over Maria als Vrouw ‘mujer de nuestros pueblos’ (‘Vrouwe van onze volken’).

Daarbij is te bedenken dat in het Neder­lands en Duits wordt gesproken over Vrouwe van alle volkeren, Frau aller völker; In Engels, Ita­li­aans en Spaans echter over: Our Lady of all nations, Nostra Signora di tutti i popoli en Nuestra Senhora de todos los pueblos.

Je zou zo zeggen dat de paus de vere­ring van Maria als ‘Vrouwe van alle volkeren’ wel ziet zitten!

Na­tuur­lijk is deze korte preek geen theo­lo­gische uiteen­zet­ting. Ik vond het echter goed om er enige woor­den aan te wij­den omdat niet ie­der­een de woor­den van de paus goed heeft verstaan, lijkt me.

Op nieuw­jaars­dag kwam de paus in zijn preek terug op enkele van de woor­den die hij als leidraad voor zijn preek op 12 de­cem­ber had gekozen: (Onze Lieve) Vrouwe-vrouw-moeder (Signora, donna, madre) en nodigde hij alle aanwe­zige gelo­vi­gen uit om samen met hem Maria driemaal aan te roepen: Heilige Moeder van God (Santa Madre di Dio).

Terug